Zdrowie

Hemochromatoza – co mówią Twoje geny?

Hemochromatoza jest niebezpieczną chorobą, spowodowaną nadmierną akumulacją żelaza w organizmie. Wyróżniamy dwie formy hemochromatozy – pierwotną (uwarunkowaną genetycznie) i wtórną (nabytą). Hemochromatoza objawia się charakterystycznymi zmianami skórnymi na twarzy (skóra ciemnieje, pojawiają się na niej plamy hiperpigmentacyjne). Zmianom skórnym mogą towarzyszyć bóle w stawach i kościach, zapalenie stawów, marskość i przerost wątroby, kardiomiopatie i cukrzyca.

W przypadku hemochromatozy możliwe jest bezobjawowe nosicielstwo alleli ryzyka. Może to prowadzić do niespodziewanego pojawienia się tej choroby u dzieci, bez jej wcześniejszego występowania w historii rodziny. Objawy hemochromatozy pojawiają się najczęściej stosunkowo późno, zwykle po 40. r. ż. (rzadziej po 20. r. ż.).

Żelazo jest kofaktorem wielu białek, np. hemoglobiny i mioglobiny. Jedną z form magazynowania żelaza w organizmie jest ferrytyna. Jony Fe3+ ulegają enkapsulacji wewnątrz sfery zbudowanej z podjednostek białkowych ferrytyny, tworząc w ten sposób krystaliczne jądro. Takie kompleksy są stosunkowo stabilne i bezpieczne dla organizmu. Powszechnie wiadomo, że niedobory żelaza są niebezpieczne i mogą prowadzić do anemii, ale niewiele osób zdaje sobie sprawę z niebezpieczeństwa, jakie stanowi długotrwały nadmiar żelaza w organizmie. Nadmiar żelaza, utrzymujący się przez dłuższy czas, jest nazywany hemochromatozą. Może mieć zarówno podłoże genetyczne (hemochromatoza pierwotna), jak i wynikać z obecności innych schorzeń (hemochromatoza wtórna).

W zależności od zmutowanego genu, rozróżnia się różne podtypy hemochromatozy pierwotnej. Hemochromatoza typu 1 jest uwarunkowana zmianami w obrębie genu HFE, który koduje białko odpowiadające za regulację absorpcji żelaza poprzez regulację interakcji transferryny z jej receptorem. Wystąpienie mutacji wewnątrz tego genu, przede wszystkim w rs1800562 i rs1799945, skutkuje nadmierną akumulacją żelaza w organizmie, co prowadzi do jego odkładania w wątrobie, sercu i trzustce, a w konsekwencji m.in. do marskości wątroby, cukrzycy oraz zaburzeń krążenia i pracy serca. Hemochromatoza typu 1 ujawnia się u mężczyzn najczęściej po 40. r. ż., natomiast u kobiet po menopauzie.

Oprócz hemochromatozy typu 1 występuje także hemochromatoza typu 2, nazywana hemochromatozą młodzieńczą. Może być spowodowana mutacjami w dwóch genach: HFE2, kodującym hemojuwelinę (ok. 90% przypadków) lub HAMP, kodującym hepcydynę – hormon hamujący wchłanianie żelaza w dwunastnicy. W przypadku hemochromatozy młodzieńczej objawy pojawiają się znacznie szybciej i często prowadzą do uszkodzenia narządów już przed 30. r. ż. Hemochromatoza młodzieńcza dotyka w podobnym stopniu zarówno mężczyzn, jak i kobiety. Mutacje powodujące ten rodzaj hemochromatozy są w literaturze niedostatecznie opisane (GLY320VAL w HFE2).

Istnieje również hematochromatoza typu 3, związana z mutacją genu TFR-2, kodującego receptor transferryny – białka regulującego zawartość żelaza w osoczu poprzez tworzenie kompleksów z jonami Fe3+. Rs1800730 jest związany ze zmianami w receptorze, który odpowiada za dokomórkowy transport kompleksu transferryny z żelazem. Receptor ten jest także ściśle związany ze szlakiem hepcydyny. SNP w obrębie TFR-2 powoduje hipohepcydemię, która prowadzi do zwiększonej absorpcji żelaza w jelitach, a w konsekwencji do rozwoju hemochromatozy typu 3.

Badania genetyczne wykazały również obecność SNP, które w sposób pośredni powodują nasilenie objawów hemochromatozy. Gen BMP2 koduje białko BMP2, wchodzące w skład szlaku sygnałowego, indukującego syntezę hepcydyny. Jest ona ważnym hormonem wątrobowym, odpowiadającym za kontrolę stężenia żelaza w surowicy poprzez hamowanie wchłaniania żelaza w jelicie, hamowanie ponownego wykorzystania żelaza z makrofagów oraz metabolizm żelaza w wątrobie. Mutacje składowych BMP2 powodują obniżenie ekspresji hepcydyny, co prowadzi do większej akumulacji żelaza. Warianty CT i TT rs235756 (w genie BMP2) zostały powiązane z wysokimi stężeniami ferrytyny w organizmie. W diagnostyce wysokie stężenie ferrytyny jest stosowane jako marker hemochromatozy i innych zaburzeń związanych z akumulacją żelaza.

Z kolei hemochromatoza wtórna jest następstwem różnych przewlekłych chorób. Należą do nich zarówno wady genetyczne (np. talasemie), jak i różnego rodzaju schorzenia wątroby, np. wirusowe zapalenie wątroby typu C.

Hemochromatoza jest chorobą nieuleczalną, a obecnie dostępne terapie mają na celu jedynie złagodzenie objawów. Najbardziej popularną metodą leczenia są upusty krwi, które poprzez utratę hemoglobiny w czerwonych krwinkach wymuszają jej syntezę z nadmiarowego żelaza. Ważnym elementem terapii jest także ścisła dieta ograniczająca ten pierwiastek.

Czy wiesz, że… ?

Kobiety są znacznie mniej podatne na wystąpienie objawów związanych z hemochromatozą typu 1. Wynika to z usuwania części żelaza z organizmu poprzez krwawienie menstruacyjne, dlatego objawy tej choroby pojawiają się najczęściej po menopauzie.

W celu określenia wystąpienia nadmiaru bądź niedoboru żelaza należy przeprowadzić kilka testów. Bezpośrednie oznaczenie stężenia żelaza w surowicy umożliwia określenie jego wartości, jednak nie określa ilości żelaza związanego z białkami i składowanego w narządach, dlatego dodatkowo przeprowadza się testy uzupełniające: TIBC i UBIC. Test TIBC określa całkowite stężenie białek wiążących żelazo we krwi, natomiast test UBIC określa stężenie białek wiążących żelazo, które nie zostały z nim związane.

Wspomniane testy określają jedynie ilość żelaza we krwi, dlatego potrzebny jest również test określający stężenie ferrytyny, gdyż wskazuje ona na ilość żelaza zmagazynowanego w komórkach.

Hemochromatoza jest najczęściej występującą chorobą dziedziczną w Ameryce Północnej oraz u osób pochodzących z Europy Północnej (szczególnie u Skandynawów i Irlandczyków).

Tagged , , , , , , , , ,

About Kinga Sokołowska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *